ამ გადაწყვეტილებას ვიღებთ მხოლოდ საკუთარი თავისუფალი ნებითა და გაცნობიერებულად, როდესაც გვინდა გათავისუფლება ებრაელთა რელიგიური ეგრეგორისგან, მისი რელიგიური ბეჭდისგან და ბლოკებისგან და მყარი კონტაქტის დამყარება წინაპართა ღმერთებთან, წარმართულ ცოდნასთან და წინაპართა უზენაეს ძალებთან.
აუცილებლად გასათვალისწინებელია, რომ უკან, რელიგიურ ეგრეგორიში დაბრუნება იქნება ძალიან რთული და დასჯადი ქმედება, ამიტომ, სანამ საბოლოო გადაწყვეტილებას მიიღებთ, კარგად დაფიქრდით.

შესავალი: ქრისტიანულ ეგრეგორზე უარის თქმა ორ ეტაპად ხდება. პირველი არის თქვენი საკუთარი გაცნობიერება და უკვე მსოფლმხედველობაში – განქრისტიანება. შედეგად, სიზმრებში დაგეწყებათ წინაპრების, ძველი ღმერთების გამოცხადება, ცხოვრების შეცნობა უფრო სრულყოფილად, უფრო ნათლად და უფრო დიდი ძალით იგრძნობა, ვიდრე ადრე, შეხედულებები გაფართოვდება, შეცნობის სურვილი უფრო მძაფრი გახდება, გაიხსნება შინაგანი ინტუიცია, ქვეცნობიერი უკეთ იმუშავებს. თქვენ თვითონ იგრძნობთ, რომ ქრისტიანული ეგრეგორი აღარ გართმევთ ენერგიას, აღარ გწოვთ ძალებს, აღარ გზღუდავთ.
მეორე ეტაპი არის მშობლიურ ღმერთებთან გაერთიანება, თუმცა ქრისტიანულ ეგრეგორზე უარის თქმა უკვე გარკვეულწილად არის საკუთარ ფესვებთან გაერთიანება.

ეტაპი I — გათავისუფლება ქრისტიანული ეგრეგორისგან
დაგვჭირდება: შავი ქსოვილი 1 მეტრი 3 ნაჭერი: ერთს დაიფენთ ფეხქვეშ, მეორეს საკურთხეველზე, მესამეს – თავზე. ჭიქა წყალი, შავი პური, მარილი, სამი შავი ან ლურჯი ფერის ცვილის სანთელი.

რიტუალი უნდა ჩატარდეს ზედიზედ სამი ღამე, ხუთშაბათის ღამის გამოკლებით, 00:00-დან 3:00 საათამდე სრულიად შიშველ მდგომარეობაში.
საკურთხეველზე ვალაგებთ ატრიბუტებს, ფეხშიშველები ვდგებით შავ ქსოვილზე, თავსაც ვიფარებთ შავი ქსოვილით, ავანთებთ სანთლებს და 6-ჯერ წარმოვთქვამთ შემდეგ ტექსტს:

„მე, დაბადებული (აქ ვასახელებთ დაბადების სახელს და ნათლობის სახელს), უარს ვამბობ ქრისტიანულ ღმერთ იახვეზე, ასევე უარვყოფ მის ძეს ქრისტეს, მის მშობელ მარიამს, ყოველგვარ ქრისტიანულ სიწმინდეზე. ასევე უარს ვაცხადებ ყოველგვარ ქრისტიანულ – რელიგიურ სახლებზე და ისინი ჩემთვის დღეიდან აღარ წარმოადგენენ სიწმიდეებს.
მე უარვყოფ და სამუდამოდ ვიხსნი ქრისტიანულ ატრიბუტიკას, ყველა სიმბოლოს.
მე დღეიდან არ ვიცავ ქრისტიანულ წესებს, განვერიდე ხელოვნურად შექმნილ რელიგიას და მის სისხლიან მკვდარ ძალას. მე ჩემთვის ვკეტავ ყველა იმ გზას, რომლებსაც მივყავდი ქრისტიანული ტაძრებისკენ და ხელოვნურად შექმნილ ქრისტიანული რელიგიისკენ.
მე სახელად (აქ ვასახელებთ მხოლოდ დაბადების სახელს) სამუდამოდ გავდივარ ქრისტიანული რელიგიიდან და ვუტოვებ რელიგიას მის მრევლს.
ფიცს არ გავტეხ და ჩემს ნათქვამს უკან არ წავიღებ, სამუდამოდ უარვყოფ იახვეს, იაღოვას, ქრისტეს, მარიამს, ქრისტიანულ ეკლესიას, ქრისტიანულ ძალას და მის ეგრეგორს.
არ ვიცავ ქრისტიანულ დოგმებს, ვუშვებ ხელოვნურ სისხლიან ქრისტიანულ ძალას ჩემგან, ვხურავ ჩემს გზებს ქრისტიანული ეკლესიისა და ქრისტიანული რწმენისკენ.
დაე, ჩემი ფიცის მოწმეებად მყავდეს ძველი ბნელი ღმერთები და ჩემი მამების ღმერთები, და ჩემი წინაპრების სულები, და სულები, რომლებიც ჩემს გარშემო არიან, რომ ჩემი გადაწყვეტილება ჩემს მიერ გაცნობიერებულია, გააზრებულია და სამუდამოა და მტკიცეა. ფიცს არ დავარღვევ, ნათქვამს უკან არ წავიღებ. სამუდამოდ უარს ვამბობ იეჰოვაზე, ქრისტეზე, ღვთისმშობელ მარიამზე, ქრისტიანულ ეკლესიაზე, ქრისტიანულ ძალაზე და მის ეგრეგორზე.
ვიხსნი თავიდან რელიგიურ ეგრეგორთან ბმას, ვწყვიტავ მასთან კავშირს და ამიერიდან აღარ ვკვებავ მის ძალას.
არ მაქვს კავშირი მასთან!
არ მაქვს ბმა მასთან!
არ ვაძლევ ჩემს ენერგიას მას!
ასე იყოს! და ასეც იქნება!“

შემდეგ – პურს მარილში ვასველებთ და ვამბობთ: „მამების რწმენას ვუბრუნდები. პურს, მარილს წინაპრებთან და ჩემი წინაპრების ღმერთებთან ვიზიარებ. მე არ ვარ ღვთის მონა, ამიერიდან და უკუნისამდე ღმერთების შვილი ვარ. ასე იყოს! მიიღეთ ჩემი ტრაპეზი.“ – პურს ვჭამთ.

ჭიქას ხელში ვიღებთ და ვამბობთ: „როგორც წყალი მარადიულია და უსასრულო, ასევე ჩემი ფიციც უძველეს ღმერთებთან მარადიული და ურღვევია. ასე იყოს!“
მას შემდეგ რაც სანთლები ბოლოდე ჩაიწვება, მაშინვე დასაძინებლად ვწვებით და არავისთან არ ვლაპარაკობთ.

მეორე დღეს, მას მერე რაც გამოვედით რელიგიური ეგრეგორიდან, სახლს ვანთავისუფლებთ ამ რელიგიის ყოველგვარი ატრიბუტიკისგან. ვაგროვებთ ყველაფერს და მიგვაქვს უახლოეს ეკლესიათან და იქვე სადმე ვტოვებთ. ამ რიტუალის შემდეგ არ შეიძლება ვიყოთ არცერთი ბავშვის ნათლია, არ უნდა მივიღოთ მონაწილეობა ქრისტიანობასთან დაკავშირებულ დღესასწაულებში, თორემ ეს ფიცის დარღვევა იქნება. ამიტომ, ამ ნაბიჯის გადადგმამდე კარგად დაფიქრდით!

მეორე ეტაპი შეგვიძლია ჩავატაროთ მას მერე როცა მზად ვიქნებით ამისათვის.

ეტაპი II
განქრისტიანების მეორე ეტაპი საბოლოოდ გაგვაერთიანებს ჩვენ იმ ძალებთან, რომლებიც უძველესი დროიდან იყო ცნობილი და ჩვენი წინაპრების მიერ თაყვანისცემული, იმ ძალებთან, რომლებიც ამიერიდან დაგვეხმარებიან თხოვნებში, დაგვიცავენ და წინ გაგვიძღვებიან ცხოვრებაში, თუ მათი ერთგულნი ვიქნებით. გრძნობები შეიძლება გაძლიერდეს, ცვლილებები ქვეცნობიერში უფრო შესამჩნევი გახდება, სიზმრები უფრო ნათელი, უჩვეულო და ინფორმაციული.

დაგვჭირდება: წითელი საკურთხეველი, 5 წითელი სანთელი, პური და მარილი.
რიტუალი უნდა ჩატარდეს ღამის 00:00-დან 03:00 საათამდე.

დარჩენილი პური მეორე დღეს ხის ქვეშ უნდა წაიღო და დატოვო იქ და მდუმარედ გამობრუნდე და წამოხვიდე.
დასასრული: ამის შემდეგ გრძნობები შეიძლება გაძლიერდეს, სიზმრები გახდეს მკვეთრი, განსაკუთრებული და სავსე მინიშნებებით. ამიერიდან ძველი ძალები დაგეხმარებიან, თუ ერთგული იქნები მათი.

„მე, რომელმაც მივიღე ჩემი წინაპრების ღმერთები,

მე – ჩემი გვარისა და ჩემი მამების ღმერთების შვილი ვარ,

სრულ გონებაზე და მტკიცე მეხსიერებით,

ჩემი ნებით და გააზრებით, ერთგულების ფიცს ვდებ ჩემი საგვარეულო ძალისა და მშობლიური ღმერთების წინაშე.

ო, ჩემი წინაპრების სულებო,

ო, ნავისა და იავის ძალებო, გიხმობთ მოწმედ!

ამ წუთიდან მე ვერთიანდები ჩემი მამების ღმერთებთან,
წარმართულ ღმერთებთან და უძველეს ძალებთან ერთად.

ჩემი გონება გამძაფრდება, ჩემი ძალა გამრავლდება,

ჩემი სიცოცხლე წინაპართა ღმერთების მფარველობის ქვეშაა, ჩემი საქმე მათ მიერ კურთხეულია.

არ უარვყოფ მათ არასოდეს!
არ გადავუხვევ მათი გზიდან!

მე ვარ ჩემი წინაპრების ღმერთების თავისუფალი შვილი.

მე ვარ ჩემი წინაპრების საგვარეულო ძალის შვილი.

ბედნიერი ვარ, რომ ერთიან მთლიანობას ვქმნი დიდებულ მარადისობასთან!

ო, ღვთაებრივო არსება, მე თავისუფალი ვარ!

მე ბედნიერი ვარ!

მე ვიღებ ჩემი მამების ღმერთებს და ჩემი მამების ღმერთები მიღებენ მე.
ასე იყოს! და ასეც იქნება უკუნითი უკუნისამდე!”

ვიღებთ პურს, ვტეხთ ნაჭერს, ვასველებთ მარილში და ვჭამთ.
„გინაწილებთ პურსა და მარილს. ამიერიდან მე ჩემი წინაპრების გზაზე ვარ. დამლოცე მე, ღვთაებრივო ძალავ! აღსრულდა!“

წმენდისთვის საჭიროა:ჩვენი ნაცვამი ძველი მაისური, რომელიც მერე გადასაგდებად არ დაგვენანება, სამზარეულოს მარილი, ერთჯერადი მუყაოს ჭიქა და ცვილის სანთელი (პარაფინის არ გამოგვადგება).
საღამოს, როდესაც მზე გადავა, მაგიდაზე გავფენთ მაისურს, ზედ დავდგავთ მუყაოს ჭიქას, ჩავყრით იმდენ მარილს, რომ მარილმა სანთელი დაიჭიროს.
ტექსტს ვკითხულობთ ექვსჯერ:
,,მარილიანი ცრემლებით იტირეთ ჩემო მტრებო, მოშურნეებო, ვინც მე ჯადო გამომიგზავნა, ვინც მე ცუდი მისურვა, შავი ძალები ჩემსკენ მომართა, ვინც მე ჯადო გამიკეთა ჭურჭელში თუ უმ ხორცზე, ან სასაფლაოზე – ყველაფერი გადადი მარილზე!
რაც ჩემზე წაიკითხეს და ჩემი მისამართით წარმოთქვეს, სავსე მთვარეზე თუ კლებად მთვარეზე, დღისით თქვეს თუ გვიან ღამით, მთვარის ამოსვლისას თუ ჩასვლისას – ყველაფერი გადადი მარილზე!
რაც წაიკითხეს და გამომიგზავნეს, რაზეც დამწყევლეს და დაასვეს შავი ბეჭედი, რაც მისცეს აღმოსავლეთის ცეცხლს, თვალი და წყევლა, შავი დაწყევლა – ყველაფერი გადადი მარილზე!
ვინც საიდუმლოდ წაიჩურჩულა ჩემს თავზე, ვინც ჩემს უკან ჯადო მესროლა, რაც საიდუმლოდ ჩემს სახელზე შეიქმნა, ჩემს სახელზე გაკეთდა, ჩემს კვალზე წაიკითხეს, ჩემს გზაზე გაკეთდა, ჩემს ჩრდილზე წაიკითხეს და გაკეთდა – გადადი ყველაფერი მარილზე!
ვინც საიდუმლოდ წაიჩურჩულა ჩემს თავზე, ვინც ჩემს უკან ჯადო მესროლა, რაც საიდუმლოდ ჩემს სახელზე შეიქმნა, ჩემს სახელზე გაკეთდა, ჩემს კვალზე წაიკითხეს, ჩემს გზაზე გაკეთდა, ჩემს ჩრდილზე წაიკითხეს და გაკეთდა – გადადი ყველაფერი მარილზე!გაიწმინდე ჩემო სულო, გაიწმინდე ჩემო სხეულო, ყველა სიბოროტისგან, ყველა ავადმყოფობისგან, სანთლით დაიწვი და მარილზე გადადი შავო ნიშანო, შავო დამღა, შავო ჯადო ჩემგან წადი, საუკუნით დაიკარგე, სანთლის ცრემლებით დაიწვას და მარილის კრისტალებით გაიწმინდოს ჩემი ბედი!
თუ მქონდა რაიმე ჯადო და წყევლა, ახლა აღარა მაქვს, წავიდა უკუნეთში, დამტოვა, დაიწვა და საუკუნით გამწმინდა!
ამინ! ამინ! ამინ!”

დაველოდებით სანთელი როდის ჩაიწვება მარილამდე და ჩაქრება, შემდეგ გადავახვევთ ამ ჭიქას ჩამწვარი სანთლით და მარილით დაფენილ მაისურში და უნდა გავიტანოთ ბუნებაში სადმე და დავტოვოთ ხის ქვეშ, ზედ დავაყაროთ 6 ცალი მონეტა ნებისმიერი ნომინალის და ვიტყვით – წმენდის გამოსასყიდი
გამოვტრიალდებით და წამოვალთ ისე, რომ უკან არ მივიხედავთ არავითარ შემთხვევაში.
გამოსასყიდის გატანა შეიძლება 3 დღის ვადაში, აუცილებელი არაა იმავე საღამოს რომ გავიტანოთ, თუმცა სასურველია.
რიტუალის ჩატარების დროს ელექტრო განათება ჩამქრალი უნდა იყოს, ტექსტს ვკითხულობთ მხოლოდ სანთლის შუქზე.
ამ რიტუალით წმენდის ჩატარება შესაძლებელია ყოველ 6 თვეში ერთხელ.

იბერიის სამეფოს უზენაესი წარმართული ღვთაება.

„ღმერთი ღმერთთა არმაზ…,

…ღმერთნი დიდნი, სოფლის მპყრობელნი, მზისა მომფენელნი, წჳიმისა მომცემელნი და ქუეყნისა ნაშობთა გამომზრდელნი…”

არმაზის შესახებ ცნობები მხოლოდ ძველ ქართულ ხელნაწერებში და არმაზის ტოპონომშია შემორჩენილი. ტრადიციის მიხედვით, არმაზის კულტის შემოღება მეფე ფარნავაზს მიეწერება (ძვ. წ. III ს.), რომელსაც გარედან უსესხია იგი. მოქცევაჲ ქართლისაჲ-ში აღნიშნულია:

„აჰა, დგა კაციერთი სპილენძისაჲ და ტანსა მისსა ეცუა ჯაჭჳ ოქროჲსაჲ, და ჩაფხუტი ოქროჲსაჲ, და სამჴარნიესხნეს ფრცხილი და ბივრიტი, და ჴელსა მისსა აქუნდა ჴრმალი ლესული, რომელი ბრწყინვიდადა იქცევოდა ჴელსა შინა, რეცა თუ რომელი შეეხებინ, თავი თჳსი სიკუდიდ განიწიროს.“

კერპი მცხეთაში იდგა მთაზე. არმაზი სინკრეტული ღვთაება იყო, რომელიც უზენაესი (ცის, ჭექა-ქუხილის, წვიმის და მცენარეთა მბრძანებელი) და მეომარი ღმერთის ფუნქციებს ითავსებდა. სახელმწიფოებრიობის ჩამოყალიბების პერიოდში არმაზის კულტი ეწინააღმდეგებოდა ადგილობრივ ტომობრივ ღვთაებათა კულტებს. არმაზის დღესასწაულის დღეებში, რომელიც ჩვეულებრივ ზაფხულში იმართებოდა, ფერადი ნაჭრებითა და ყვავილებით მორთულ მცხეთის ქუჩებში მრავალრიცხოვანი მსვლელობები იმართებოდა სამეფო ოჯახის მონაწილეობით. საქართველოში ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადების შემდეგ (IV ს-ის 30-იანი წწ.) არმაზის კულტი გაუქმდა.

სახელი ღვთაებისთვის ფარნავაზს საკუთარი სახელის მიხედვით შეურქმევია, რადგან მას „სპარსულად არმაზ ერქუა“ და პატივისცემა და სამსახური დაუწესებია ახლად აღმართული კერპისათვის. მეცნიერთა ერთი ნაწილი მას აჰურა მაზდასთან – სპარსულ უზენაეს ღვთაებასთან აკავშირებს, სხვები კი ხეთურ მთვარის ღვთაების სახელ „არმას“-თან. არმაზის სახელს აჰურამაზდასთან აკავშირებდა ივანე ჯავახიშვილი და წერდა: „არმაზის შესახებ ცნობებს რომ სპარსულ აჰურამაზდასთან სახელის მეტი საერთო არაფერი აქვს, ეს უცილობელია“. და იქვე, „მაზდეანობა რომ ერთ ხანს საქართველოშიც გავრცელებული იყო და მაშასადამე, აჰურამაზდა-არმაზის თაყვანისცემაც უნდა ყოფილიყო ჩვენს ქვეყანაში – ეს ცხადია“.

წმინდა ნინო მაშინდელ ქართველებს ასე ახასიათებს: „ვხედევდით, ცეცხლის მსახურსა მას ერსა და მოგვებსა და ცთომასა მათსა ზედა ვტიროდიო“.

არმაზობა შესაძლოა ყოფილიყო, როგორც უძრავი ისე მოძრავი დღესასწაული. მატეანე არმაზობის დღეს არ ასახელებს, მოხსენიებულია მხოლოდ არმაზის ბოლო დღესასწაულის დღე 19(6) აგვისტო.

თეიმურაზ ბატონიშვილი გამორიცხავს არმაზის კერპისადმი ადამიანების შეწირვის ფაქტს:

„კვალად ესეცა წერილ არს, ვითარმედ დაუკვლიდესო, რეცა მსხვერპლად კერპთა ქართლოსიანნი ძეთა და ასულთა თვისთა, ესეცა არა არს ჭეშმარიტ, ვინაიდგან უძველესნი ერნი ქართლოსიანთა არათუ ძეთა და ასულთა დაუკვლიდეს, არამედ პირველსა ჟამსა მხოლოდ შესაწირავი მათი იყო კერპთა მიმართ მფრინველთაგან წმინდათა, გარდა ქათმისა, ხილნი ფერად ფერადნი ახალნი და ძველნი, თაფლნი ახალნი გარდაუმდნარნი გოლეულთა, გამტკიცულნი პურნი შოთად გამომცხვარნი ფრიად წმიდათაგან იფქლთა, რომელსაცა სახელის-დება მისვე არმაზ ღუთად საგონებელსა აქვნდა. შოთთა არს არმაზ ღმერთისა სახელი, ხოლო შოთი პურისა მისდამი შეწირულისა: რეცა, იგი არს სახე მკლავისა კაცისა, რომელსაცა მოცემისათვის მკლავისა ძლიერებისა და ხრმლისა მკვეთელობისათვის შესწირვიდეს ღმერთთა. შესწირვიდეს ღვინოსა ახალსაცა და ძველსა, აღუნთებდეს სანთელთა დიდ-დიდთა შთამოსხმულთა ცვილთაგან, უკმევდეს წმიდათა და ფრიად სურნელთა საკმეველთა და შეამკობდეს ფერად-ფერადითა ყვავილებითა, ძროხათა და საცხოვართა არა დაუკვლიდეს პირველ; არამედ შემდგომად.“

ზურაბ კიკნაძე

***

არმაზი (ხეთური “არმა” – მთვარე) არის უზენაესი წარმართული ღმერთი ქართულ მითოლოგიაში მზისა და მთვარისა ან ზოგადად, დიდი ღმერთი, ცისა და მიწის სასტიკი მეუფე, ანთროპომორფული ღვთაება, რომლის განთქმული კერპი აღმართული იყო ქალაქ მცხეთის მთაზე, მდინარე მტკვრის მარჯვენა მხარეს: “აჰა, დგა კაცი ერთი არმაზი სპილენძისა, ტანთ აცვია ჯაჭვი ოქროისა და ჩაფხუტი ოქროისა, სამხარნი ესხნეს ფრცხილი და ბივრიტი, ხელთა აქვნდა ხმალი ლესული, რომელი ბრწყინავდა და იქცეოდა ხელსა მისსა… ღმერთნი დიდთა ნაყოფთა მომცემელნი და სოფლის მპყრობელნი, მზის მომფენელნი და წვიმის მომცემნი, ქვეყნისა ნაყოფთა გამზრდელნი, ქართლისა არმაზ და ზადენ – ყოვლისა დაფარულისა გამომძიებელნი და ძველნი ღმერთნი მამათა ჩვენთანი.” (შატბერდის კრებული, X ს.).

ამ ჩინებულ აღწერაში არმაზის სიძველეც ჩანს და ძლიერებაც. ეკისრება მარსისა და დემეტრას ფუნქციებიც. რვალით და ოქროთი შეჯავშნული სასტიკი და კეთილი ღმერთი, ასეა დახასიათებული ლეონტი მროველის (XI ს.) შრომაში “მოქცევაი ქართლისაი”: “აქვნდა ხრმალი ბრწყინვალე, ვითარცა ელვა და იქცეოდა ხელთა შინა. უკეთუ ვინმე შეეხებინ, თავი თვისი სიკვდილად განწირის” (ცხოვრება ქართ. მეფეთა.).

“მოქცევაი ქართლისაის” ეს აღწერილობანი მეტყველებს რწმენის ძალაზეც და ხელოვნების სიმაღლეზეც. არმაზის ციხეში შესული მონუსხულივით იდგა: “დავდეგ ახლოს კერპისა მის, ნაპრალსა ზღუდისასა და ვხედევდი საკვირველებათა და საშინელსა, რომელი თქუმად ენისა ვერ ეგების, ვითარ იგი იყო ზარის აღსახდელი შიშითა ძრწოლით მეფეთა მათ და ყოვლისა ერისა”.

მემატიანის ცნონით “ფარნავაზ შექმნა კერპი დიდი სახლსა ზედა თვისსა. ასევე არს არმაზი, თავსა ზედა ქართლისასა.” ქართლში არმაზის კულტი ფარნავაზმა დააკანონა ძვ.წ. მე-4 საუკუნიდან. 24 საუკუნის წინ, ხოლო რწმენა ამ ღმერთისადმი აღმოსავლეთ საქართველოში ბევრად უფრო ძველია. არმაზი შეუპოვრად ებრძოდა ქალდეველთა ღმერთს – ითრუჯანს. ეს ბრძოლა გაგრძელდა ქრისტიანობის იბერიაში (ქართლის სამეფოში) სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადებამდე ახ.წ. 326 წლამდე.

არმაზის კერპი შექმნა ფარნავაზმა, “რამეთუ ფარნავაზს სპასულად არმაზ ერქუა” (მოქცევაი ქართლისაი). ეს იყო ღვთაების სიმბოლო. არმაზის ციხე (ბაგინეთი) ძვ.წ. მე-4 საუკუნეში უკვე ძლიერი კოშკებიანი ბურჯი იყო. ეს დიდებული ციხე ძვ.წ. 65 წელს პომპეუსმა (გნეუს პომპეუს მაგნუსი – ცნობილი რომაელი მხედართმთავარი და პოლიტიკოსი) დაანგრია.

ერთ დროს ბგერითი მსგავსებისა და ზოგი ნიშნის მიხედვით არმაზი, იგივე ორმუზდი აჰურამაზდა ეგონათ. ეს შეხედულება გააბათილეს ო. ვეზენდოკმა, მიხეილ წერეთელმა, ივანე ჯავახიშვილმა. ხეთური წარმომავლობის მიუხედავად, ეს “ღმერთთა ღმერთი” ძალზე ორიგინალური, ძლიერი ღვთაებაა ქართლის (იბერიის) სამეფოში და თუ უცხოეთის ენციკლოპედიებში არ შეაქვთ, მხოლოდ საკითხის ცოდნის ნაკლებობით აიხსნება, მით უმეტეს, რომ მას ლათინებიც ახსენებენ არმოზიკეს სახელით, პლიმიუსი ჰარმასტს უწოდებდა, ხოლო პტოლემეოსი – არმაკტიკას.

ასეთ ძლიერ ღმერთთან ბრძოლა ურთულესი უნდა ყოფილიყო, მაგრამ წმინდა ნინომ, როგორც ქართლის ქრონიკები მოგვითხრობენ, ის ქრისტეს ძალით დალეწა. სინამდვილეში კი ისინი დალეწილნი იქნენ ხელისუფლების გადაწყვეტილებით და სამწუხაროდ ხელოვნების მრავალი ფასდაუდებელი ქმნილება ბარბაროსულად იქნა განადგურებული. ძეგლად კი დარჩა მხოლოდ ამბავი, სახელი და მცხეთის არმაზის არქიტექტურული ანსამბლი, 15 კილომეტრში მცხეთიდან, არმაზისხევში (1150-78), აგრეთვე ქსნის წმინდა გიორგის ეკლესია.

აღნიშნულ ღმერთთან ბრძოლას ის აძნელებდა, რომ ძველი, იბერიელთათვის შესისხლხორცებული ღვთაება გახლდათ არმაზი გაცთან და გასთან ერთად – “ძლიერნი ღმერთნი მამათა ჩუენთა”. ფარნავაზის წინამორბედმა ქართლის მეფემ – აზომ აღმართა დედაქალაქ მცხეთაში გაცის და გას კერპები. გაცი “კაცის” შესატყვისი უნდა იყოს, მით უფრო, რომ მემატიანე არმაზსაც კაცს უწოდებს. ასეა ექვთიმე მთაწმინდელთან. ქალდეველთა მითოლოგიაში ღმერთი სამობითაა: მამა, ძე და დედა (შეად. ქრისტიანული სამება “მამა, ძე და სულიწმინდა”). არმაზი აღმართა აზოს შემდგომმა მეფემ – ფარნავაზმა, რომლის სახელსაც მზეს უკავშირებენ: ფარნა – ბაზ, ასევე უკავშირებენ არმაზს (“მაზ” ნიშნავს მზეს). ხეთური ეტიმოლოგია ამ აზრს არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს, რადგან ლენორმანისა და სხვა სწავლულთა კვლევის შემდეგ ნათელია, რომ ქართულისგან დამოუკიდებლად შეუძლებელია ხეთურის, ურარტუს და შუმერული ენის გაგება – საერთო ძირებია.

დიდებული არმაზის მთაზე, მისი კერპის მარჯვნივ, იბერიელებს გაცის ოქროს კერპი აღემართათ, მარცხნივ ვერცხლისა – გას ბრწყინვალე ქანდაკი (სავარაუდოდ გაცის ცოლის, ქართული ქალღმერთის გამოსახულება). იქვე ჩადიოდა ალმასის წყარო. მატიანე ერთად ჩამთვლის დიოს (ზევსს), აპოლონს, არტემიდეს, ბოჩს, გეონსა და არმაზს – მზის ღმერთს, დამსჯელს, რომელიც ადამიანებს ათბობს და აცოცხლებს, მაგრამ მუსრავს კიდეც ვინც იმსახურებს.

როცა ნანა დედოფალი, მეფე მირიანი და მთელი ერი საყვირთა ქუხილში არმაზის მთაზე გამოვიდა, ნინოც წავიდა არმაზის სანახავად, შიდაციხეს გაუსწორდა, ზღუდის ნაპრალთან დადგა და დიდხანს შესცქეროდა “საკვირველსა და საშინელს”. მოწიწებით ქედმოხრილი ქართველები ეთაყვანებოდნენ არმაზს მისი კერპის წინ. “როგორც კი ნინომ ვაზის ჯვრის ნიში აღმართა “მეყსეულად მას ჟამსა დაეცნის ყოველნი კერპნი, რომელნი იქმნეს საზღვარსა ქართლისასა და შეიმუსრნეს” (მოქცევაი ქართლისაი). სინამდვილეში თავისით არ განადგურებულა არცერთი კერპი. მოხდა უდიდესი ბარბაროსობა კაცობრიობის ისტორიაში და განადგურებული იქნა უდიდესი ქართული წარმართული კულტურა, უამრავი ძეგლი (კერპებად წოდებული) და “წარმართული” (ძველი ქართული რელიგიის სააღმსარებლო) ტაძარი მთელი სამეფოს მასშტაბით სახელმწიფოს მესვეურთა მიერ. ბევრი წარმართული ტაძარი კი უბრალოდ გადაკეთდა ქრისტიანულ ტაძრებად ან დაინგრა და მათ ადგილას აშენდა ქრისტიანული ტაძრები, ზოგგან კი ქრისტიანული ტაძრები არც აშენდა მათ ადგილას და უბრალოდ დაანგრიეს.

არმაზის მიწაში აღმოჩენილია მთელი საგანძური: სასაფეთქლეები (V-VI სს.), ოქროს ყელსაბამები, სამაჯურები, ჯიხვის, ცხვრისა და ცხენის სახეებიანი სამკაულები, პიტიახშის ცოლის, სერაფიტას გულსაკიდები, ზურმუხტისა და ფირუზით გაწყობილი ბეჭდები, ვერცხლის ჭურჭელი, სასმისები, ოქრომჭედლობის ბრწყინვალე ნიმუშები. ყოველივე ეს მეტყველებს წარმართული კოლხური და იბერიული კულტურის სიმაღლეზე, სრულად ამართლებს მითებში აღწერილ ამბებს.

საგულისხმოა ასეთ კერპთა არსებობაც და მათი მითიური სარჩულიც. გაც – მამაკაცია, გა – ქალი, ე.ი. დედამიწა (სვანურად გიმ, ბერძნულად გე). აქ უდავოდ იგულისხმება ისევ ცა და მიწა – ურანოსისა და გეას ქართული შესატყვისები. ღმერთი გაცი – კაცია. გა ქალღვთაებაა, დაახლოებით იმავე ფუნქციისა, რაც პირველ ხანებში ჰქონდა ფინიკიურ ასტარტას. არმაზი კი ქართლის ხთონური ღმერთთა ღმერთია. ნაკლებადაა გამოკვეთილი გეონის სახე, მაგრამ აშკარაა მისი კავშირი გეა – გიმთან.

აკაკი გელოვანი

თემიდა – სამართლიანობის ქალღმერთი

თემიდას ეძახდნენ ბერძნები, იუსტიციას რომაელები, ხოლო აღმოსავლეთით, ამ ქალღმერთს  ეძახდნენ კარმას.

ვინაა ქალღმერთი თემიდა/იუსტიცია?

ესაა ზევსის ერთ-ერთი ცოლი – ტიტანიდა თემიდა, რომელიც გადავიდა ღმერთების ხარისხში.

ზევსს ყავს სამი ცოლი – გერა, დემეტრია და თემიდა.

გერას ვხედავთ ზევსთან ერთად ყველა  მის გამოსახულებაში, ესაა მთავარი მისი ცოლი, ასტროლოგები მას გამოსახავდნენ ყოველთვის ლომის ნიშნის ქვეშ.

თემიდა საკმაოდ რთული ქალღმერთია, მასთან მუშაობა საკმაოდ სახიფათოა, ეს ქალღმერთი მართავს სამყაროს სამართლიანობას. როდესაც მივმართავთ თემიდას მა მას ვთხოვთ გაუგზავნოს  სამართლიანი სასჯელი ჩვენს მტრებს, ჩვენ უნდა ვიყოთ მთელი 100%-ით დარწმუნებული, რომ ამ შემთხვევაში, ჩვენი მტრების წინაშე ჩვენ მართლები ვართ. იმ შემთხვევაში, თუ ჩვენ მოვითხოვეთ უდანაშაულო ადამიანის დასჯა, ძალიან დიდი შანსია, რომ თემიდამ ჩვენ დაგვსაჯოს.

თემიდა ჩვენი სასამართლოს სიმბოლოცაა – სამართლის მომტანი ქალღმერთი.

სიტყვა კარმა, რომელიც ძალიან ბევრს ცოტა არასწორედ ესმის და აღიქვავს ამას მხოლოდ როგორც გარდასახვას და ხსნის ისე, თითქოს ჩვენ ვიხდით წარსული ცხოვრებიც ცოდვების მიხედვით, სინამდვილეში კარმა მხოლოდ სამყაროს სამართლიანობაა, თემიდას აღმოსავლური სახე.

თემიდას მამა, ერთი ვერსიით ურანი იყო, მეორე ვერსიით ის ქაოსში იყო დაბადებული, დედა მისი იყო დედამიწა – გეა, მისი და-ძმანი არიან კრონი, რეა, იონი, ტაია, ოკეანი, ტეფიდა… ესენი სულ მისი და-ძმანი არიან, ტიტანები. გახსოვთ ალბათ ტიტანომახიაც. 

თემიდას შვილებიც ყავს ზევსისგან და არა მხოლოდ ზევსისგან, ღმერთები და ნახევრადღმერთები. ერთ-ერთი მისი შვილი არის ნემეზიდა – შურისძიების (სამაგიეროს გადახდის) ქალღმერთი. როგორც ცნობილია თემიდა ხშირად მას მიმართავს აგზავნის ხოლმე მათთან, ვის დასჯასაც გადაწყვიტავს.

თავდაპირველად თემიდას გამოსახულებას ჩვენ ვხვდებოდით თვალღიას და ხელში მას ეჭირა სიუხვის რქა, საიდანაც ის სიუხვეს ურიგებდა გაჭირვებულადამიანებს და ამით ამკვიდრებდა სამართლიანობას დედამიწაზე. მოგვიანებით სამართლიანობამ მიიღო უკვე სადამსჯელო ხასიათი და ახლა მას ვხედავთ ხმლითა და სასწორით ხელში სამართლის ასაწონად და თვალებახვეულს, როგორც მიუკერძოებელ ქალღმერთს.

მისი ერთ-ერთი და – მეტიდა, არის სიბრძნის ქალღმერთი, რომელიც ასევე ეხმარება მას სამყაროს სამართლიანობისა და წონასწორობის დაყარებაში და ასევე მისი შვილები – ევნამირი (კეთილსინდისიერება), დიკეა (სამართლიანობა), ერენა (მშვიდობა), ლახესისი (ბედისწერა) და  ატროპოსი (შეუქცევადობა). მისი ერთ-ერთი შვილი, ჩვენთვის ცნობილი პრომეთეა, რომელმაც ცეცხლი მოუტანა ადამიანებს, როგორც ამბობენ დედის მითითებით. ცეცხლში სინათლე, ცოდნა და განათლება იგულისხმება რა თქმა უნდა – რისთვისაც ის დაისაჯა კიდევაც.

გაიხსენეთ კავკასიის კლდეზე მიჯაჭვული ამირანი და ჩვენი დღესასწაული – ,,ამირანობა“, ამირანი პრომეთეს პროტოტიპია.

და უთხრა უფალმა სიკვდილის ანგელოზს: “წადი, მომიტანე მოსეს სული”.

და სიკვდილის ანგელოზი წამოდგა და გამოვიდა მოსესთან შესახვედრად …

და მას მოსემ ჰკითხა: “რას აკეთებთ აქ?” სიკვდილის ანგელოზმა მოსეს უპასუხა: ”ცათა და დედამიწის ღმერთმა, რომლის ხელშია თითოეული ცოცხალი არსება და თითოეული ადამიანის სული, გამომაგზავნა, რომ შენი სული მივუტანო”….

სიკვდილის ანგელოზები:

მთავარანგელოზი მიქაელი – წერილებში მითითებულია როგორ გადაყავს ადამი,

მთავარანგელოზი გაბრიელი – რჩეულთა სულების თანმხლები ანგელოზი,

მთავარანგელოზი სამაელი – წერილებში მოიხსენიებენ როგორც ჯოჯოხეთის ანგელოზს,

მთავარანგელოზი აზრაელი – იმ ქვეყნად სულების გადამყვანი ანგელოზი.

მეგობრებო, ზოგჯერ ადამიანები იბადებიან სპეციფიკური საბედისწერო ნიშნებით. ამას ჩვენი ბებია/ბაბუები ბედის ბეჭედს ეძახდნენ, ,,რას ვიზავთ, ასეთი ბედის ბეჭედი დაასვა განგებამო” – იტყოდა ხოლმე ბებიაჩემი…

სიკვდილის ანგელოზის შვილებად მიიჩნევიან ბავშვები, რომელთა დაბადებაც მათ დედებს არ სურდათ, აპირებდნენ აბორტის გაკეთებას, მაგრამ სხვადასხვა მიზეზთა გამო ან ვერ შეძლეს, ან დააგვიანდათ და ექიმებმა უარი თქვეს, ან ბოლო მომენტში გადაიფიქრეს. ასეთი ბავშვები არიან მაგალითად ის არასასურველი ბავშვები, რომლებსაც არ ელოდებოდნენ და ჩაისახნენ სხვადასხვა შემთხვევითი კავშირების შედეგად, მოტყუებით დაფეხმძიმებული გოგონები, ძალადობის შემდეგ ჩასახული ბავშვები  იბადებიან ასეთი საბედისწერო ნიშნებით. ძვირფასო ქალებო, მინდა გითხრათ, რომ როდესაც თქვენ უკვე გადაწყვიტეთ გაიკეთოთ აბორტი, წახვედით ექიმთან, მოელაპარაკეთ კონკტერულ დღეზე – ამ გადაწყვეტილებას თქვენი და ექიმის გარდა ისმენს პირველ რიგში თქვენი შვილიც, მაგრამ რაც მთავარია ისმენენ ის ძალები, რომლებიც უნდა მოვიდნენ და წაიყვანონ ეს ჩასახული სული იქ, იმ ქვეყნად… და აი როდესაც თქვენ, საავადმყოფოს კართან მისული, სხვადასხვა მიზეზების გამო გადაიფიქრეთ აბორტის გაკეთება და ფიქრობთ, რომ გადაარჩინეთ და შეინარჩუნეთ ბავშვი და ცდილობთ დაივიწყოთ ეს კოშმარი და იცხოვროთ ბედნიერად – ეს ძალები არ ივიწყებენ ამას, ისინი მოვიდნენ უკვე მის წასაყვანად, ის სული უკვე მათია, ისინი ,,მიეწებნენ“ მას და მინდა გითხრათ, რომ ეს ძალები ხელცარიელები უკან არ მიდიან არასოდეს. მათ ეს დავალება შესასრულებელი აქვთ. თქვენ ხომ ემზადებოდით ამისათვის, მაგრამ მერე რატომღაც გადაიფიქრეთ, აი როდესაც ემზადებოდით, თქვენ გამოიძახეთ ეს ძალები, თქვენ გაწირეთ უკვე ეს ბავშვი და ისინიც მოვიდნენ გარკვეული დავალებით. ამიტომ ისინი გააკეთებენ ყველაფერს, რომ ეს დავალება შეასრულონ – მთელი მისი ცხოვრების მანძილზე. ალბათ იცით, რომ ჩვენი ცხოვრება ამ სულებისთვის წამებია, წუთი… მათ სხვა განზომილება აქვთ. სიკვდილის ანგელოზი ასეთ დროს ეწებება ადამიანს დაბადებიდანვე და დაყვება მას მთელი მისი ცხოვრების მანძილზე, სანამ არ წაიყვანს მას. და როგორ უნდა წაიყვანოს რაც შეიძლება ადრე? უნდა მიიყვანოს სიკვდილამდე! რითი? – ავადმყოფობებით, კოშმარით, კატასტროფებით, ყველაფრის დანგრევით, დაშლით, დაკარგვით, სუიციდამდე მიყვანით. როგორ გამოიხატება ახლა ეს ნიშანი ადამიანის ცხოვრებაში: ასეთი ადამიანები ხშირად ავადმყოფობენ დაბადებიდანვე. თან ავადმყოფობენ მძიმე დაავადებებით და როგორც წესი მათი შემდგომი გართულებებით. შეიძლება მთლად ჩვილობიდანვე არა , მაგრამ მცირეწლოვნებიდან დაიწყოს მისი ავადმყოფობის ისტორია. მთავარი ისაა, რომ ასეთი ადამიანები გამუდმებით ებრძვიან ტკივილებს, გამუდმებით ებრძვიან სხვადასხვა სენს, მათი ცხოვრება ბრძოლაა გადარჩენისთვის, მთელი შემოსავლები მიდის ექიმებში, წამლებში, ერთი დაავადება მთავრდება და იწყება მეორე… ასე გატანჯულ ადამიანს უქრება ყოველგვარი სურვილი შექმნას ბედნიერი ოჯახი, აკეთოს საინტერესო საქმე, გაიკეთოს კარიერა…როგორც წესი,  ასეთი ადამიანები მთელი თავისი ცხოვრება ებრძვიან მძიმე სენს და ტანჯვას. მათი ცხოვრება გამოცხადებული ომია სიკვდილთან და ისინი ხშირად გამოსავალს ხელოვნებაში პოულობენ. ავადმყოფობისგან გამოწვეული ტკვილების გადასაფარად, ისტორიაში იქმნებოდა უნიკალური ხელოვნების შედევრები. ახლა მახსენდება მაგალითად პუშკინი, რომელიც მთელი ცხოვრება იტანჯებოდა სხვადასხვა დაავადებებით და ის თავის წერილში, მის ლექსზე – შემოდგომაზე, წერს როგორ იტანჯება ის ქრონიკული სახსრების ტკივილებით და როგორ ურთულდება მას ეს განსაკუთრებით შემოდგომის დროს, მაგრამ მაინც როგორ ელოდება და როგორ უყვარს წელიწადის ეს დრო. ის, რომ ეს ადამიანები სიკვდილის შვილები არიან დაბადებიდანვე, გამოიხატება მათ ცხოვრებაში მომხდარი მრავალჯერადი კატასტროფებით, ისეთი რაოდენობითა და სიხშირით, რომ ადამიანი შეიძლება მივიდეს სუიციდამდეც. ასეთი ადამიანების ცხოვრება მუდმივად  დატვირთულია ტრაგედიებით, დანაკარგებით, ახლობლების სიკვდილით, სამსახურის მუდმივი დაკარგვით, ასეთ ადამიანებზე ხშირად გარშემომყოფები ამბობენ, რომ ისეთი შეგრძნება რჩებათ, თითქოს სიკვდილი მათ დაყვებათ კუდში და მათ წაყვანას ლამობს ნებისმიერი ხერხებით.

საკმარისია ამ ადამიანს მოეწონოს რამე, დაიჯეროს რაიმესი და მის ცხოვრებაში ინგრევა და იშლება ის რაც მოეწონა და რისიც დაიჯერა. ეს ძალები ცდილობენ მუდმივი ადამყოფობებით დაანგრიონ მისი სხეული, რათა რაც შეიძლება მალე შესძლონ მისი სულის განთავისუფლება და წაყვანა. არის კიდე მეორე პრობლემა – როდესაც ფეხმძიმე დედა, ოჯახში უსიამოვნების შედეგად წყევლის მის მდგომარეობას და ჯერ კიდევ არ დაბადებულ ბავშს… ალბათ გაგიგონიათ როცა უთქვამთ: ამ ფეხმძიმობის გამო იძულებული ვარ დავრჩე ამ ოჯახში, ბავშვით სად წავიდე, წყეულიმც იყოს ის დღე, როცა დავფეხმძიმდი…“ არ ითამაშოთ თქვენი შვილის სიცოცხლით, თუ გადაწყვიტეთ აბორტის გაკეთება გაიკეთეთ, რასგან ამ დროს თქვენ იძახებთ ამ ძალებს და ისინი ეწებებიან თქვენი შვილის სულს და სანამ არ წაიყვანენ არ გაჩერდებიან.

 მოკლედ, მეგობრებო, ასეთ ძალებს არ ახასიათებთ არანაირი გრძნობები, არც შეცოდება, არც სიყვარული, არც სიძულვილი, ისინი მოვიდნენ კონკრეტული დავალების შესასრულებლად და ამ დავალების რაც შეიძლება ადრე შესასრულებლად გააკეთებენ ყველაფერს.

ამ ტვირთს, ეს ადამიანები ატარებენ მანამ, სანამ მას ამ ბეჭდისგან არ გაანთავისუფლებს ამ საქმის მცოდნე სპეციალისტი.

მამბერი გახლავთ დასავლეთ საქართველოს მითოლოგიაში მგლების მბრძანებელი.

წარმართი სვანები მამბერს მგლების მეუფედ მიიჩნევდნენ. მას ეთაყვანებოდნენ როგორც სვანები, ასევე დასავლეთ საქართველოს სხვა მთიელები (ლეჩხუმელები, რაჭველები და სხვ.) როდესაც მამბერი კმაყოფილი იყო ადამიანებით, მაშინ იგი თავის დაქვემდებარებაში მყოფ მგელთა ხროვებს პირს უკრავდა ანუ უკრძალავდა თავს დასხმოდნენ შინაურ საქონელს, ხოლო განრისხების ჟამს, პირიქით, საქონელზე მიუშვებდა ხოლმე მათ.

თაყვანს სცემდნენ დასავლეთ საქართველოს სხვა მთიელებიც. როდესაც მამბერი კმაყოფილი იყო ადამიანებით, იგი მგლებს პირს უკრავდა, ხოლო განრისხების ჟამს, პირიქით, საქონელზე მიუშვებდა ხოლმე მათ.

ეთნოლოგთა მიერ მე-20 საუკუნეში ჩაწერილია შემდეგი შინაარსის ხალხური გადმოცემა: “ქრისტე ღმერთი და წმინდა გიორგი ჩამოივლიან ჩვენებურ სოფლებს. ერთ-ერთ სოფელში იესოს რაღაც არ მოეწონება და გადაწყვეტს სოფლის დასჯას, გიორგი კი სოფელს გამოესარჩლება და ამის ნებას არ მისცემს”.

თქმულებაში კარგად ჩანს, რომ იესო ქრისტე ჯერ კიდევ უცხოა ხალხისთვის, ხოლო წმინდა გიორგი, რომელიც ქრისტეს შემდეგ ბევრად უფრო მოგვიანებით იშვა და მოღვაწეობდა – უფრო ახლობელი. ცხადია იბადება კითხვა რატომ? იმიტომ, რომ წმინდა გიორგიზე გადმოდის მისი წარმართული წინასახისა და წინამორბედის სახელი, რომლის კულტსაც შემდგომში შეეთვისა ახალი, ქრისტიანული წმინდანის სახელი.

სვანეთში ცნობილია ამგვარი გამოთქმა: “მგლები წმინდა გიორგის ძაღლებიაო”. მგელთა მბრძანებლის სახელში – “მამბერ”, – ბერ ნიშნავს მგელს. მამბერი კი მგელთა მამას. ჩვენ, არა მხოლოდ ქართველები, არამედ ჩვენი მოდგმის სხვა კავკასიელებიც (იბერო-კავკასიელები), როგორიცაა მაგალითად ვაინახები და სხვ. ქრისტიანობამდელ წარსულში საკუთარ თავს მივიჩნევდით მგლის მოდგმად, ეს იყო მგლის კულტი, უძველეს კავკასიელ ხალხთა ტოტემი.

მგელი ასევე მთვარის საკულტო ცხოველია. მთვარე კი მიწათმოქმედთა კალენდრის დასაბამი. ჩვენი წინაპარი დიდი ხნის განმავლობაში ეთაყვანებოდა მთვარეს და მის ზოომორფულ სახეს – მგელს. მგელთა მბრძანებლის და დიდი ღმერთის დასახელება კი სვანურად როგორც უკვე ვთქვით არის “მამბერ”, რაც სიტყვასიტყვით ნიშნავს მამა მგელს ან მგელთა მამას.

ბარბარე ცნობილია, როგორც ნაყოფიერების ღვთაება, რომლის თაყვანისცემა ყველაზე უკეთ სვანეთში შემორჩა. ბარბოლი (როგორც მას სვანეთში ჰქვია) მსხვილფეხა საქონლის მფარველი ღვთაებაა, შეუძლია მისი გამრავლება და წველის ბარაქის მომატება. რაც
ყველაზე უფრო საგულისხმოა, ბარბოლისადმი მიძღვნილ რიტუალებში მონაწილეობდნენ მხოლოდ ქალები, რაც ადრეულ ეტაპზე სწორედ ნაყოფიერების ქალღმერთის – დიდი დედის კულტის თავისებურებას წარმოადგენდა. შესაწირავს (ყველიან კვერებს ან ხაჭაპურებს) უფროსი ქალი მიართმევდა ხოლმე. ქალღმერთის ატრიბუტებს შეადგენდა კვირისტავის მსგავსი საგნები და რძის პროდუქტების შეზავებული შესაწირავები, რაც მდედრობითი ნაყოფიერების სიმბოლური გამოსახულება იყო. ბარბოლი რომ კერიასაც უკავშირდებოდა, ამაზე მიუთითებს ლიქურაშის დღეობები, რომლებიც ოჯახებში იმართებოდა რიგრიგობით.
ბარბოლობის უშგულის დღეობები უფრო ფართო მასშტაბის იყო – სასოფლო, რომელშიც იკვეთება ბარბალეს მიერ მიწის მოსავლიანობის მფარველობა. მას ვაჟიშვილების გამრავლების ფუნქციასაც მიაწერდნენ.
დასავლეთ საქართველოში ბარბალობას მეკვლეობა-ფერხობა იცოდნენ, რასაც ოჯახის უფროსი ქალი ასრულებდა. იგი შესაწირავებით ხელში კერის პირას ლოცულობდა მიწის მოსავლიანობისა და ადამიანთა კეთილდღეობისათვის.
ბარბალეს სახელი ავადმყოფობასაც უკავშირდება, განსაკუთრებით თვალის სნეულებას. მას შეეძლო როგორც დასჯა ავადმყოფობით, ისე მორჩენა. ამიტომ მის შესაწირავებში იყო
სანთლისგან გაკეთებული „თვალის კაკლები“.
ბევრი ნიშანი წარმოგვიდგენს ბარბალეს, როგორც მზის ღვთაებას. მზის დაბნელებისას მას მოუხმობდნენ საშველად. ხალხის რწმენით, ბარბალობის მზე სამი დღე გაჩერებულია და
მერე უკან ხტება (დღე მატულობს). ცეცხლის დღეობები სვანეთში ბარბალეს სახელზე იმართებოდა. ბარბალობის დღესასწაული დეკემბერში ტარდებოდა (სვანურში დეკემბერს ბარბლაში ჰქვია) და ეს დღე ბედობის დღედ ითვლებოდა.

ტყის მეფე ქალი, გარეულ ცხოველთა მბრძანებელი, მომხიბლავი და მაცდური, დალივით ვდებიანი ქალღმერთი. ხალხური წარმოდგენით ოქროსთმიანი, ზოგჯერ შავთმიანი ღვთაებაა, რომელზეც მონადირის ბედ-იღბალია დამოკიდებული.

გადმოცემით, თუ ტყეში გზა აგებნათ, დიდი შანსია, ეს ტყის დედოფლის დამსახურება იყოს და მისი ხილვის საშუალებაც მოგეცეთ. და თუ ამავდროულად ახალგაზრდა და კარგი შესახედაობის მამაკაცი ხართ, ტყაშმაფა ყველანაირად ეცდება, ვნება გაგიღვიძოთ, შეგაცდინოთ. მერე ორივე ხელის თითებს გაშლის, რაც იმას ნიშნავს, რომ ათი წლით მასთან დარჩენას გთხოვთ. არ უნდა დაიბნეთ და ხმის ამოუღებლად ერთი თითი უნდა აჩვენოთ. მცირე ვაჭრობის შემდეგ ტყაშმაფა დაგთანხმდებათ და თქვენც მხოლოდ ერთი წლით ჩამოშორდებით აქტიურ ცხოვრებას.

არავითარ შემთხვევაში არ უნდა სცადოთ ტყის დედოფალთან დალაპარაკება, თორემ, დიდი ალბათობით, ჭკუაზე შეცდებით. თუ დათქმული ვადის შემდეგ სატრფოები მშვიდობიანად დაცილდნენ ერთმანეთს, ტყაშმაფა სიკეთითა და სიუხვით აჯილდოებს მამაკაცს.

თვითონ ტყაშმაფას ოჩოკოჩი (ტყის ვაცკაცი) დასდევს დასამორჩილებლად, მაგრამ იგი გაურბის და, როგორც წესი, ადამიანი ეხმარება ოჩოკოჩისგან თავის დაღწევაში.

ხანდახან ტყაშმაფა წყლის პირს შიშველი ზის, ვერცხლის სავარცხლით ივარცხნის კოჭებამდე ჩამოგრძელებულ თმებს. ვაი, იმ ცნობისმოყვარეს, ვინც ამ დროს უთვალთვალებს ტყის დედოფალს. თუ მან კაცს თვალი შეასწრო, გააგიჟებს.

სავარცხელი როგორც ალისთვის, ისე ტყაშმაფასთვის ძალიან ძვირფასია. მისი დაკარგვა აცოფებთ და სამუდამოდ აკარგვინებს მათ სიმშვიდეს. როგორც ჩანს, სავარცხელი იმავე მნიშვნელობისაა ამ არსებებისთვის, როგორც ქალღმერთ დალისთვის მისი თმა (ალი და ტყაშმაფაც გამოირჩევიან გრძელი და არაჩვეულებრივად ლამაზი თმებით). თმა, მითოლოგიური სიმბოლიკით, სიცოცხლის ძალის შემცველია.

ერთი მეგრული გადმოცემით, კაცმა წყლის პირას ნახა ტყაშმაფა, რომელმაც თმა დაივარცხნა და სავარცხელი ლოდის ქვეშ დამალა. კაცს მოეწონა იგი, მიეპარა, თმა ხელზე დაიხვია და მოჭრით დაემუქრა. შეშინებული ტყაშმაფა დაჰყვა მის ნებას და ცოლად გაჰყვა. ერთი ჩვევა კი ვერ მოიშალა: როგორი ამინდიც არ უნდა ყოფილიყო, კვირაში ორჯერ მაინც წავიდოდა იმ ხევში, თავს დაიბანდა, დაივარცხნიდა და წამოვიდოდა. სავარცხელს ისევ ლოდის ქვეშ მალავდა. ერთხელ ქმარმა მოიპარა ის სავარცხელი, რომ ცოლი ხევში აღარ წასულიყო. თავის დასაბანად მისულმა ტყაშმაფამ სავარცხელი რომ ვერ ნახა, საშინელი კივილი მორთო, მთელი ხევი გადააბრუნა. შემდეგ მივიდა სახლში, სამივე შვილს მოუყარა ერთად თავი. ერთი მამას მიუგდო, ერთი მხარზე გადაიგდო, მესამეს დააბიჯა ფეხი, შუაზე გახლიჩა, ნახევარი მამას მიუგდო, ნახევარი ზურგზე მოიკიდა. მობრუნდა, დასწყევლა: „არც ამოწყდი და არც მოშენდიო“ და ტყეს მისცა თავი.

,,ტყაშმაფას ძაღლების ეშინია! ტყაშმაფა მეც მინახავს, თეთრადაა მორთული, ციცინათელასავითაა, დასრიალებს. მე როცა ვნახე, ჭენჭყრობზე მიდიოდა. წყალი უყვარს.

ტყაშმაფა კაცს ჭკუიდან შეშლის. ჩემი ბიძაშვილი ყავს შეშლილი. ტყეში მიდიოდა თურმე, ტყაშმაფა დადევნებია და დაუძახია სახელი, მას ხმა არ გაუცია. სახლამდე მოჰყოლია. შეუშლია. ტყაშმაფას შეშლილი კაცი უბედურია. მერე არავის უჯერებს. მხოლოდ ტყაშმაფას ემორჩილება. ტყაშმაფამ უბედური წყევლა იცის. ჩემი ბიძაშვილი ტარიელივით კაცი იყო. დაწყევლა და დაღუპა ამით. დაუწყევლია: კაცობა წაგრთმეოდესო. მერე ცოლი არ შეურთავს, ისე გარდაიცვალა.

ტყაშმაფასთან ჩემი ბიძაშვილი ყოველთვის იქით დადიოდა. ზოგჯერ სახლშიაც მიაკითხავდა, ხოლმე, მაგრამ ტყაშმაფას ძაღლების ეშინია. როგორც კი ძაღლის ყეფას გაიგებს, გაიქცევა. ტყაშმაფა რომ მოვიდოდა, დაუძახებდა ჩემს ბიძაშვილს. ბევრჯერ დაუდარაჯდნენ, მაგრამ ვერ მოიხელთეს. იმის დაჭერა ხომ არ შეიძლება არასგზით.

ტყაშმაფა სიკვდილამდე აწვალებდა ჩემს ბიძაშვილს:” – ბარბარე მალანია

ქართული მითოლოგიის ღვთაებები, რომლებსაც ქრისტიანობის გავრცელებამდე სცემდნენ თაყვანს. კერპები ქართველებს თავიანთი პირვანდელი სამშობლოდან არიან-ქართლიდან მოუტანიათ. გაცზე და გაიმზე ცნობები მხოლოდ ხელნაწერებშია შემონახული. ამ ხელნაწერების თანახმად, გაცის ოქროს კერპი და გაიმის (გას) ვერცხლის კერპი არმაზის და ქართული წარმართული პანთეონის სხვა ღვთაებების კერპების გვერდით იდგა არმაზის მთაზე, რომლებიც ქრისტიანობის გავრცელების შემდეგ განადგურდა. ხელნაწერ ტექსტებში გაცი და გაიმი „ყველაზე იდუმალის გამგეებად“ მოიხსენიება.